Antiek Theater te gast bij
Wish You Were Here – TGA

Maandag 9 maart 2015 vond in de Stadsschouwburg Amsterdam de derde avond plaats in een reeks van vier gewijd aan het thema leiderschap (centraal thema bij TGA in het seizoen 14/15). Tijdens deze avond stond “leiderschap en de Griekse tragedie” centraal.

Hoofdgast was Stefan Hertmans, die in 2007 Het zwijgen van de tragedie publiceerde (Amsterdam: De Bezige Bij), een reeks beschouwingen over de tragedie en haar weerbarstige actualiteit. Prof. dr. Paul Frissen (De fatale staat Amsterdam: Van Gennep 2013) hield een warm pleidooi voor de politiek noodzakelijke verzoening met tragiek.

Herman Altena zette uiteen waarom de Griekse tragedie zo’n krachtig medium is om morele kwesties, bijvoorbeeld ten aanzien van leiderschap, ter discussie te stellen. Daarbij relateerde hij verschillende verschijningsvormen van leiderschap in de tragedie aan de actualiteit van het Atheense theater in de vijfde eeuw voor Christus.

Acteurs van Toneelgroep Amsterdam lazen tijdens de avond onder meer korte scènes uit een aantal tragedies, waaronder Hyllos.

Stadsschouwburg Amsterdam
Maandag 9 maart 2015, 20.00 uur

» Lees hier de integrale tekst van Herman Altena’s bijdrage

»Toneelgroep Amsterdam – Wish You Were Here

Colloquium Hyllos

Democratische idealen – Griekse tragedie – Politiek theater

Op 6 december 2013 vond in het kader van de muziektheatervoorstelling Hyllos een bijzonder middagcolloquium plaats over democratische idealen, Griekse tragedie en politiek theater. De nieuw geschreven Griekse tragedie Hyllos, in november en december 2013 gespeeld door de Veenfabriek Leiden en Asko|Schönberg, vormt een directe reactie op de huidige politieke retoriek, op democratische idealen en de krachten die een democratie bedreigen. Daarmee lijkt het stuk zich naadloos te voegen in de politieke dimensie die veel tragedies uit de Griekse oudheid wordt toegedicht.

Maar wat moeten wij ons voorstellen bij die politieke dimensie van de oorspronkelijke Griekse tragedies? En is de huidige politieke retoriek wel zo ontaard als in Hyllos wordt gesuggereerd? Twee specialisten formuleerden een antwoord op deze vragen en gingen vervolgens in discussie met een panel van deskundigen.

Sprekers
William Allan, verbonden aan het University College Oxford, en gevierd onderzoeker op het gebied van de Griekse tragedie.
Titel van de lezing: ‘Greek Tragedy as Political and Popular Art‘.
Kees Brants, emeritus hoogleraar politieke communicatie aan de Universiteit Leiden.
Titel van de lezing: ‘Politics, Media and the Power of Rhetoric‘.

Discussieforum
De twee lezingen werden gevolgd door een discussieforum. Naast de twee sprekers namen Tweede Kamerlid Gert-Jan Segers (ChristenUnie), jurist mensenrechten en prominent PvdA-lid Sander Terphuis en parlementair journalist Marcel ten Hooven (o.m. De Groene Amsterdammer) hierin zitting.

Praktische informatie
Het colloquium vond plaats in De Duif te Amsterdam, Prinsengracht 756, tevens de locatie van de voorstelling Hyllos.

Organisatie
De organisatie van het colloquium was een samenwerkingsverband tussen de Vakgroep Griekse taal- en letterkunde van de UvA, het muziektheatergezelschap de Veenfabriek, en Antiek Theater Herman Altena.

Antiek Theater in Theater aan Zee, Oostende

Antiek Theater was in de zomer van 2012 betrokken bij de voorstelling “Orestes in Oostende” tijdens het festival Theater aan Zee in Oostende. Deze voorstelling was een uitvloeisel van een amateurtheaterproject bij Malpertuis in Tielt een jaar eerder. Herman Altena stelde daarvoor de teksten samen, deels gebaseerd op eigen vertalingen.

Het Oostendse gelegenheidskoor The Bathroom Singers bracht tijdens de presentatiedag in Tielt een muzikale voorstelling van een fragment uit het derde deel van Aischylos Oresteia, getiteld Ontzagbare godinnen. In dit stuk wordt een einde gemaakt aan de keten van wraak die al generaties lang het geslacht van Tantalos – waarvan Orestes de jongste spruit is – teistert. De oergodinnen van de Wraak worden door de godin Athene in een hartstochtelijk pleidooi overreed de wetten van de wraak ondergeschikt te maken aan de rechtspraak.

In de Oostendse voorstelling werd het gezongen fragment voorafgegaan door een terugblik. Orestes blikt door de ogen van Herman Altena, gefilmd op video, terug op de gruwelijke gebeurtenissen die tot zijn rechtzaak hebben geleid: de dood van zijn zus Iphigeneia, geslachtofferd door hun vader Agamemnon om een gunstige wind af te dwingen voor een oorlog tegen Troje. De wraak van de moeder Klytaimestra op Agamemnon, die na tien jaar oorlog terugkeert thuis en daar door haar en haar minnaar Aigisthos wordt vermoord. De wraak van Orestes, die in opdracht van de god Apollo zijn moeder en Aigisthos vermoordt en daarna achtervolgd wordt door de gekmakende godinnen van de wraak. Hij kijkt terug op zijn proces in Athene en de vrijspraak die daar volgde. Dan volgt het muzikaal vormgegeven debat tussen de godin Athena en de Wraakgodinnen, waarin de laatsten zich uiteindelijk bereid tonen hun intrek te nemen in de stad Athene, alwaar ze vereerd zullen worden, maar ook hun afschrikwekkende dreiging zullen behouden.

Zondag 29 juli 2012, 11:30 – meer informatie: »Theater aan Zee 2012

Repertoiredag Griekse tragedies bij Malpertuis, Tielt

Op zaterdag 14 mei 2011 organiseerde Theater Maltpertuis samen met OPENDOEK – Amateurtheater Vlaanderen een repertoiredag rond Griekse tragedies. Antiek Theater Herman Altena selecteerde zes fragmenten die representatief zijn voor het karakter van de Griekse tragedie. Zes amateurgezelschappen kozen elk één fragment. De fragmenten werden vertoond tijdens het Icarus Today Festival van 11-13 november in Theater Malpertuis, Tielt. Het werden zes eigenzinnige interpretaties die bewezen dat ook liefhebbers zeer goed uit de voeten kunnen met het rijke tekstmateriaal van de Griekse tragedie.
>>

Logo Malpertuis

    Logo opendoek

      Logo ATHA

      Trojaanse Vrouwen bij ANNETTE SPEELT

      Van 1 t/m 22 december 2007 bracht ANNETTE SPEELT een bijzondere voorstelling van Euripides’ Trojaanse Vrouwen in de vertaling die Herman Altena in 1997 voor Het Zuidelijk Toneel maakte. Het stuk werd gespeeld op locatie in Scheveningen (voormalig Norfolkterrein) door Nettie Blanken en een jonge acteursgroep. De regie was in handen van Thijs Römer en Michel Sluysmans.

      Medewerkers Trojaanse Vrouwen

      • Tekst: EuripidesAffiche (Ontwerp Paulina Matusiak - Foto Ben van Duin)
      • Spel: Annemaaike Bakker (Kassandra), Nettie Blanken (Hekabe), Clara Bovenberg (Koor), Benja Bruijning (Talthybios), Maud Dolsma (Athena, Helena), Roos Eijmers (Andromache), David Lucieer (Poseidon, Menelaos)
      • Regie: Thijs Römer en Michel Sluysmans
      • Vertaling: Herman Altena
      • Vormgeving: Marlies Schot & Ronald de Jong
      • Lichtontwerp: Serge van der Krieken
      • Techniek: Willy Caspers
      • Grafische vormgeving: Paulina Matusiak
      • Fotografie: Ben van Duin

      Speellijst

      • 28 nov t/m 30 november (try-outs), 1 t/m 22 december 2007 (niet op zondag en maandag, behalve zondag 9 december).
      • Locatie: voormalig Norfolkterrein te Scheveningen.

      Oresteia in München

      Op 30 juni en 1 juli 2007 was de Oresteia van NTGent | Toneelgroep Amsterdam op uitnodiging van de Münchner Kammerspiele tweemaal te zien in het Schauspielhaus München.

      Antiek Theater Herman Altena en de Oresteia

      Op 25 november 2006 ging de Oresteia van NTGent | Toneelgroep Amsterdam in première in Amsterdam. Rondom de voorstelling waren verschillende activiteiten georganiseerd waarbij Antiek Theater betrokken was.

      Lezing Griekenlandcentrum Gent
      Op 8 november gaf Herman Altena in Gent een lezing over ‘De Griekse tragedies van Johan Simons en Paul Koek’ voor het Griekenlandcentrum van de Universiteit Gent. Zie verder onder links ‘Griekenlandcentrum Gent’.

      Onder vertalers, Stadsschouwburg Amsterdam
      Op 30 november spraken Janine Brogt en Herman Altena voorafgaand aan de voorstelling van de Oresteia in de Amsterdamse Stadsschouwburg een uur lang over het vertalen en bewerken van Aischylos’ trilogie. Janine Brogt vertaalde en bewerkte het stuk voor de voorstelling die Het Nationale Toneel in het voorjaar 2006 heeft gespeeld. De ontmoeting stond onder leiding van Carel Alphenaar en was georganiseerd in het kader van tamtam 06 onder de titel ‘onder vertalers’.

      De teksten voor deze twee voorstellingen zijn zeer verschillend van aard, en dat hangt direct samen met de opdracht die de vertalers meekregen van de makers. Janine Brogt schreef een opera-achtig libretto, met kortere zinnen en vrijere omgang met de oorspronkelijke beeldentaal, terwijl Herman Altena zocht naar een speelbare tekst die de kenmerkende vormaspecten van het origineel zoveel mogelijk recht doet. De vergelijking van een korte passage illustreert de verschillen:

      ORESTEIA
      openingswoorden eerste deel
      Vertaling en bewerking Janine Brogt:

      Goden verlos mij van mijn wacht
      die mij hier als een hond houdt vastgeketend
      op het dak van het huis van Atreus’ zonen,
      kop op de poten, nacht na nacht.

      Een jaar al zie ik maan en sterren gaan,
      stralende heersers die onaangedaan
      zomer op winter laten volgen,
      maar nooit het vuur vertonen
      waar ik op wacht:
      dat is het sein, het vuur, het teken
      dat Troje is gevallen.

      Waar komt dat licht vandaan?
      Nieuw licht in het duister?
      Een baken? Aan de horizon?
      Het wordt sterker.
      Dat is het!
      Roep de koningin.
      Troje is gevallen.
      Eindelijk! Eindelijk!
      Wek heel het paleis!
      Agamemnon komt naar huis!

      * * * * *
      ORESTEIA
      openingswoorden eerste deel
      Vertaling Herman Altena
      Goden, u vraag ik om bevrijding van deze last,
      de jarenlange wacht, waarbij ik op het paleis
      van Atreus’ zonen, rustend op mijn ellebogen
      zoals een hond, de kennis heb verworven van
      de nachtelijke samenscholing van de sterren:
      welke de mensen winterstorm en zomer brengen,
      stralende machthebbers, afstekend tegen de hemelsfeer,
      en wanneer sterren ondergaan en opkomen.
      Ook nu kijk ik waakzaam uit naar het afgesproken sein,
      een stralend fakkelvuur dat nieuws uit Troje brengt,
      en het bericht van de inname –

      O, welkom, schijnsel van vuur, dat in de nacht het licht
      aankondigt van de dag, het aantreden in Argos
      van talloze koren, om deze gebeurtenis te vieren.
      Ioe, ioe.
      Agamemnons vrouw geef ik een helder teken om
      zich op te richten van haar bed en dadelijk
      in jubel uit te barsten bij dit fakkellicht,
      ten gunste van haar huis, zo waar de stad Troje
      veroverd is, naar nu die oplichtende gloed bericht.

      Smekelingen splijt publiek Epidauros

      Vrijdag 7 en zaterdag 8 juli 2006 speelde De VeenFabriek Smekelingen in het vermaarde theater van Epidauros. Het was voor het eerst dat een Nederlands gezelschap was uitgenodigd om in het Hellenic Festival een Griekse tragedie ten tonele te brengen. De co-productie met het Griekse Theseum Ensemble heeft de gemoederen van de duizenden toeschouwers niet onberoerd gelaten. Nooit eerder was in dit theater, dat geroemd wordt om zijn akoustiek, zoveel electronica ingezet, en ook overigens werd de voorstelling als zeer onconventioneel ervaren: de Atheense koning Theseus die in een plissérok verscheen, een bode die op het toneel een sigaar rookt, een Griekse tragedie als rockconcert, rolverdubbelingen. “Na het Turks in de eerste voorstelling van het Festival — Aischylos Perzen in de regie van Theodoros Thersopoulos met Griekse en Turkse acteurs opende de voorstellingenreeks in Epidauros — nu alles Nederlands in de tweede: Nederlandse teskten, Nederlandse regie, Nederlandse vormgevers. Waar zijn de Grieken, waar is de Griekse taal gebleven in Epidauros?” klaagde een van de landelijke dagbladen, daarmee de gevoelens van een deel van het publiek verwoordend.

      Daartegenover stond het grote enthousiasme van vele anderen. Toeschouwers kwamen op zaterdag terug om de voorstelling een tweede keer te zien. Voor een aantal was het een van de beste voorstellingen die ze de afgelopen tien jaar in Epidauros gezien hadden. Ook vele niet-Grieken in het publiek kwamen na afloop speciaal hun bijval betuigen. Al met al heeft de voorstelling precies teweeggebracht wat de Festivalorganisatie ook voor ogen stond: het tonen van nieuwe visies op het antieke theater, en het publiek confronteren met het onverwachte, niet met het conventionele.

      Het grote vertaalproject voor deze voorstelling heeft in Epidauros een waardige afronding gekregen. De Nederlandse vertaling werd door Joanna Dullaart, beëdigd tolk-vertaalster, zeer letterlijk in het Nieuwgrieks vertaald. Op basis van deze verbindingstekst is door een Grieks team, bestaande uit de vertaalster en theatermaakster Evangelia Andritsanou, de dichter Yannis Zervas, en een aantal leden van het Theseum Ensemble onder leiding van Michael Marmarinos, een vertaling in het Nieuwgrieks gemaakt. Deze vertaling is vervolgens door mij weer naast mijn Nederlandse versie gelegd en naast het Oudgrieks, en op grond van mijn aanwijzingen verder genuanceerd. Het resultaat was een Griekse tekst die zeer dicht op de Nederlandse zat, waardoor in de voorstelling een zeer hechte tweetaligheid bereikt kon worden. In Griekenland is de tekst ook als boventiteling bij de voorstellingen gebruikt. De vertaling is zeer goed ontvangen, zowel bij het algemene publiek als in de Griekse pers, waar hij geprezen wordt om zijn schoonheid en helderheid.

      Het Griekse avontuur is voor de makers een absoluut hoogtepunt geweest. De voorstelling bleef in de grote ruimte van het openluchttheater moeiteloos overeind, wat zeker geen vanzelfsprekendheid is. Veel voorstellingen die zijn gemaakt voor de grote zaal — en die daarom voornamelijk een frontaal perspectief hebben — zakken in Epidauros weg, omdat daar de toeschouwers om de ronde speelvloer heenzitten, en zij de acteurs dus ook van opzij en zelfs schuin van achteren zien. Bovendien kijkt het grootste deel van bovenaf naar de acteurs neer. Die andere zichtlijnen vereisen een andere speeltechniek en een ander gebruik van de ruimte. Het was een wonderlijke ervaring om tijdens de repetities het frontale perspectief geleidelijk te zien verschuiven naar het circulaire, zodat het uiteindelijk leek alsof de voorstelling speciaal voor deze ruimte was gemaakt. Dat kenmerkt het scherpe theatrale oog van zowel Paul Koek als Michael Marmarinos.

      Smekelingen in het Hellenic Festival

      Op 7 en 8 juli 2006 stond de voorstelling Smekelingen in het beroemde antieke theater van Epidauros. Hier worden sinds het midden van de jaren 1950 elke zomer Griekse tragedies en komedies opgevoerd door de belangrijkste Griekse theatergezelschappen, tijdens het Hellenic Festival. De laatste decennia worden ook mondjesmaat buitenlandse voorstellingen geprogrammeerd.

      Euripides’ Smekelingen ging op 21 april 2006 in Leiden in première. De voorstelling was een coproductie van De VeenFabriek en het Griekse Theseum Ensemble. Paul Koek en Michael Marmarinos tekenden voor de regie, Herman Altena voor de vertaling.

      In 2005 kreeg het Hellenic Festival een nieuwe directeur, Giorgos Loukos, die een aantal veranderingen doorvoerde. Zo heeft hij het aantal voorstellingen in Epidauros teruggebracht van tien naar zes, en worden de grote Griekse gezelschappen niet meer automatisch in het festival geprogrammeerd. De keuze voor vernieuwing uitte zich mede in de uitnodiging van De VeenFabriek, samen met het Theseum Ensemble. De artistiek leider van dit Atheense gezelschap, Michael Marmarinos, heeft in het verleden een spraakmakende voorstelling van Sophokles’ Antigone in Epidauros uitgebracht. Nu keerde hij terug als co-regisseur in een voorstelling die de gemoederen ook niet onberoerd liet.

      Kijk voor reacties »hier.

      Voor Paul Koek en De VeenFabriek was het optreden in Epidauros een bekroning van een prachtig seizoen met zijn pas opgerichte nieuwe gezelschap. Het is de eerste keer dat een Nederlands gezelschap is uitgenodigd om tijdens het Hellenic Festival in Epidauros te spelen. Paul Koek heeft in 2002 met voorstellingen van Bacchanten (ZT Hollandia, regie Paul Koek en Johan Simons) in Athene en Thessaloniki veel opzien gebaard. Het is een van de voorstellingen waar in Griekenland nog steeds met veel bewondering over gesproken wordt.

      Smekelingen was in zijn krachtige muzikale vorm absoluut vernieuwend binnen een festivaltraditie waarvan de esthetiek de laatste jaren vooral bepaald werd door een tamelijk risicoloos en traditioneel theatraal idioom.

      Ifigeneia op Oerol

      Tijdens het Oerolfestival 2006 regisseerde Karina Kroft Euripides’ Ifigeneia in Aulis. In een duinpan met zicht op zee werden tussen 17 en 25 juni dertien voorstellingen gespeeld, in de vertaling van Herman Altena. Regie: Karina Kroft. Met Jacqueline Boot, Willemijn Kressenhof, Christopher Parren, Jorrit Ruijs en Waldemar Torenstra.